W atmosferze znajduje się wilgoć w postaci pary wodnej, a okresowo w postaci chmur pojawiają się kropelki wody i kryształki lodu. Wilgoć atmosferyczna nazywa się opadem potencjalnym lub wodą opadową, która dociera do powierzchni ziemi jako opad deszczu, śniegu, gradu i in. Powstanie opadu wiąże się z procesem kondensacji (skroplenia) czyli powstania chmury, gdzie cząstki wzrastają (koagulacja) do wielkości umożliwiającej ich grawitacyjne opadanie.

Opady ze względu warunki tworzenia można podzielić na: konwekcyjne, frontowe, niżowe, orograficzne.

Opady występują w trakcie tzw. epizodów opadowych. W Polsce okresy z opadem to wielkość 150-180 dni, gdzie w obszarach górskich jest większa i wynosi ponad 200 dni. Najwięcej dni z opadem występuje w grudniu, najmniej w kwietniu oraz od sierpnia do października.

Każdy opad charakteryzuje się swoją wysokością wyrażoną w mm oraz czasem jego trwania. Suma opadów to wysokość z poszczególnych epizodów w danym okresie np. miesiąca, roku. Natomiast natężenie inaczej intensywność to stosunek wysokości opadu do czasu jego trwania.

Ze względu na natężenie opadu można wyróżnić następujące kategorie:

– ulewne deszcze do 1 mm / min;

– ulewy 1,1-1,9 mm / min;

– opady nawalne > 2 mm / min;

– klęski żywiołowe > 7 mm / min.

Średnią dobową wysokość opadu w dniach z opadem nazywa się obfitością opadów.

Gdy opady są większe niż:

– 30 mm / dobę – pojawiają się podtopienia, woda stagnuje lub spływa w sposób niezorganizowany ulicami;

– 50 mm / dobę – pojawia się zagrożenie powodziowe, woda zaczyna stagnować na płaskich powierzchniach;

– 70 mm / dobę – pojawiają się wezbrania powodziowe, intensywna erozja stoków i brzegów;

– 100 mm / dobę – szybko rozwijające się powodzie.

Opad normalny (norma opadów) to średnia wieloletnia (co najmniej 30-letnia) suma opadów w miesiącu, sezonie, roku na danym obszarze.

W Polsce największe opady występują w Tatrach (powyżej 1700 mm), a najniższe w Wielkopolsce, na Mazowszu, na Kujawach, Ziemi Dobrzyńskiej i Chełmińskiej (około 500 mm, jak i również mniej niż 500 mm). Największy udział w opadzie rocznym mają opady w lipcu (14% sumy), a najmniejszy w lutym i marcu (5,4%).

Za opad krytyczny uważa się wielkość 524 mm w ciągu roku.

Długotrwały okres bezopadowy wraz z wysoką temperaturą i niską wilgotnością powietrza to susza atmosferyczna. Umiarkowana susza występuje wtedy gdy przez 10-14 dni nie pada lub suma opadów w jednym lub dwóch kolejnych dniach, w tym okresie, nie przekracza 1,5 mm. Silna susza trwa gdy w ciągu 15-20 dni nie pada lub suma opadów w jednym lub dwóch dniach nie przekracza 2 mm. Susza ekstremalna następuje po 20 dniach i oznacza rozwój suszy hydrologicznej.

Nawet jeśli uwzględnimy w sumie opadów takie zjawiska jak szron, szadź i rosę (tzw. opad „poziomy”) i niedokładność pomiarów opadów (w skali roku opady skorygowane mogą być o 20% większe od opadów mierzonych) to należy chronić zasoby wód opadowych poprzez ograniczanie ich bezużytecznego odpływu do wód powierzchniowych (m.in. przez ujmowanie i odprowadzanie  systemami kanalizacji deszczową) na rzecz wprowadzania ich do naturalnego obiegu (do wód gruntowych)  np. przez  podlewanie terenów zielonych.

Wykorzystane materiały

• Redakcja naukowa: Jokiel P., Marszelewski W., Pociask-Karteczka J. „Hydrologia Polski”, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2017 r.